Yıllık Bahçe Takvimi: Her Mevsimde Yapılacaklar

Kısa cevap: Bahçe takvimi, "hangi ayda ne ekilir" listesinden fazlasıdır; toprağın, tohumun ve havanın aynı anda hazır olduğu pencereleri yakalamaktır. Pratikte yıl dört bloğa ayrılır: kış sonu–ilkbaharda fide ve toprak hazırlığı, yazda sulama-budama-hasat döngüsü, sonbaharda serin sever ekimler ve toprağın beslenmesi, kışta koruma ve planlama. Mevsimsel bahçe planlama yaptığınızda iş yükü yıla dağılır, aynı hafta içinde hem toprak kazmak hem fide dikmek zorunda kalmazsınız.

Takvimi neye göre kurmalıyım: aylara mı, hava durumuna mı?

Aylar kaba bir çerçeve verir, kararı hava verir. İki referans noktası belirleyin: bulunduğunuz yerde son don tarihi ve ilk don tarihi. Bütün planı bu iki tarihe göre geriye sayarak kurun. Örneğin domates fidesini son dondan 6-8 hafta önce içeride ekersiniz, dışarıya ise son don geçtikten sonra taşırsınız. Sonbahar ıspanağını ise ilk dondan 8 hafta önce tohumlamak gerekir.

İkinci ölçüt toprak sıcaklığıdır. Havanın 18 derece olması yetmez; toprak 10 derecenin altındaysa fasulye tohumu çürür, marul yavaş çıkar. Elinizde toprak termometresi yoksa basit bir ölçüt: toprak elinizde top olup dağılmıyorsa, hâlâ soğuk ve ıslaktır, bekleyin.

Kış sonu ve ilkbahar: hazırlık dönemi neyi kapsar?

Şubat-mart, bahçenin en az göründüğü ama en çok belirleyici olduğu dönem. Sıra şu:

1. Plan ve tohum envanteri: Geçen yıl neyi fazla ektiniz, neyi yiyemediniz? Tohumların çimlenme ömrü dolmuş mu? Domates 4-5 yıl, soğan ve maydanoz 1-2 yıl dayanır.
2. Toprak işi: Kompost, yanmış gübre ve gerekiyorsa kireç bu dönemde karıştırılır. Toprak hazırlama ve besleme yapısını ayrıntılı anlattığımız rehberdeki gibi, organik maddeyi dikimden 3-4 hafta önce vermek en sağlıklısı.
3. İç mekân fide ekimi: Domates, biber, patlıcan, kereviz. Pencere önü genelde yetmez; fide uzayıp cılızlaşırsa ışık eksikliği vardır.
4. Erken dış ekimler: Bezelye, turp, roka, marul, ıspanak. Marul serinlikte çok daha iyi baş yapar; sıcak gelince acılaşır ve tohuma kaçar.
5. Budama: Meyve ağaçları ve asma, uyanmadan önce budanır. Gül için tomurcuklar kabarmaya başladığı an idealdir.

Yaz: bakım mı hasat mı ağır basıyor?

Yazın esas işi istikrar. Yeni bir şey ekmekten çok, ektiğinizi ayakta tutmak konuşuluyor. Dört başlık:

• Sulama: Sık ve az değil, seyrek ve derin. Sabah erken sulayın; akşam sulaması yapraklarda gece boyu nem bırakıp mantar hastalıklarına kapı açar. Ne kadar ve ne sıklıkla sulanacağı toprak tipine göre değişir, kumlu toprak iki katı sıklık ister.
• Malç: Saman, kuru çim veya yaprak. Toprak sıcaklığını düşürür, su kaybını yarıya indirir, yabancı otu bastırır. Kurak bölgede bahçe yapıyorsanız malç lüks değil zorunluluk.
• Bitki bakımı: Domateste koltuk sürgünü alma, ip veya kazık desteği, alt yaprakların temizlenmesi. Yazlık domates bakımının detayı ayrı bir konu ama ana kural sabit: hava dolaşımı hastalığı yarıya indirir.
• Ardıl ekim: Hasat ettiğiniz her boşluğa 2 hafta içinde yeni bir şey koyun. Fasulye, salatalık, yazlık turp hızlı döner.

Zararlı takibi de yaz işi. Haftada bir yaprak altlarına bakma alışkanlığı, yaprak biti ve kırmızı örümceği yayılmadan yakalamanızı sağlar.

Sonbahar: neden hem hasat hem ekim mevsimi?

Sonbahar iki yönlü çalışır. Bir yandan patates, kabak, soğan kaldırılır; öte yandan serin sever türlerin en verimli dönemi başlar. Eylül-ekimde ıspanak, kuzu kulağı, tere, kışlık marul, sarımsak ve soğan ekilir. Sarımsak özellikle sonbahar ekimini sever, kış boyunca kök yapar, yazın iri baş verir.

Aynı dönemde toprağı boş bırakmayın. Fiğ, arpa gibi yeşil gübre bitkileri kış boyunca erozyonu önler, ilkbaharda toprağa karıştırıldığında azot bırakır. Yaprakları çöpe atmak yerine kompost yığınına eklemek en kolay doğal gübre kaynağıdır.

Kış: bahçe uyurken ne yapılır?

Kışın üç işi var: koruma, bakım, planlama.

• Koruma: Çok yıllıkların kök bölgesine 5-10 cm kalınlıkta malç. Saksıdaki bitkileri duvar kenarına çekin; saksı toprağı, açık toprağa göre çok daha hızlı donar. Balkon bahçesinde saksı seçimi burada işe yarıyor, kalın duvarlı toprak saksı ısıyı daha iyi tutar.
• Bakım: Alet temizliği, bileme, yağlama. Budama makasını sirkeli bezle silmek hastalık taşımasını önler.
• Planlama: Ekim nöbeti kâğıda dökülür. Aynı yere iki yıl üst üste patlıcan familyası koymayın; bir yıl baklagil, bir yıl yapraklı, bir yıl kök şeklinde döndürün.

Yıl boyu özet tablo